بلاک یا بلوک عصبی چیست؟
بلاک عصبی یا انسداد عصبی (بلوک عصبی)، روشی درمانی برای کاهش یا کنترل درد است که طی آن، انتقال پیامهای عصبی بهصورت عمدی متوقف میشود. این روش با تزریق مواد خاصی مانند بیحسکنندههای موضعی و کورتیکواستروئید در اطراف یا داخل عصب انجام میشود. بلاک عصبی معمولاً اثر کوتاهمدتی دارد که از چند ساعت تا چند روز باقی میماند.
انواع بلوک عصبی
- انسداد نورولیتیک
این نوع بلاک، از بین بردن موقت یا دائم فیبرهای عصبی با استفاده از مواد شیمیایی، گرما یا سرما است و میتواند برای هفتهها، ماهها یا حتی دائمی باشد. - قطع نورون (نوروتومی)
در این روش، بخشی از نورون یا عصب بهصورت دائمی قطع میشود تا درد کاهش یابد. - بلاک اعصاب مرکزی
این روش شامل بلاک اسپاینال (نخاعی) و اپیدورال بوده و معمولاً در مدیریت دردهای جراحی یا زایمان به کار میرود.
ترکیبات دارویی در بلاک عصبی
این روش اغلب شامل ترکیبی از مواد زیر است:
- بیحسکنندههای موضعی (مانند لیدوکائین): مسدود کردن انتقال عصبی و ایجاد بیحسی موقت.
- اپینفرین: کاهش جذب بیحسکننده موضعی با انقباض عروق خونی.
- کورتیکواستروئیدها: کاهش التهاب در بافتهای آسیبدیده.
- مشتقات تریاک: تسکین درد با اثرات ضد دردی.
روشهای اجرای بلوک عصبی
بلاک عصبی به روشهای مختلفی انجام میشود:
- تزریق تکمرحلهای
- تزریقهای مکرر یا دورهای
- تزریق مداوم
یکی از نمونههای رایج، بلاک عصب فمورال برای کنترل درد پس از جراحی تعویض مفصل زانو است.
ابزارهای دقیق برای بلاک عصبی
برای دقت بیشتر در تزریق، از دستگاههایی مانند سونوگرافی، فلوروسکوپی و سیتیاسکن استفاده میشود. همچنین، تحریک الکتریکی میتواند محل دقیق عصب هدف را مشخص کند.
مزایای بلوک عصبی سمپاتیک
مزایا | توضیحات |
---|---|
کاهش سریع درد | این روش یکی از سریعترین و موثرترین تکنیکها برای کاهش دردهای مزمن است. بهویژه در بیمارانی که از مشکلاتی مانند سندرم درد پیچیده منطقهای رنج میبرند، بهبود قابل توجهی دیده میشود. |
بهبود عملکرد و تحرک | پس از انجام بلوک عصبی، بسیاری از بیماران قادر به انجام فعالیتهای روزانه خود بدون محدودیتهای ناشی از درد هستند. |
کاهش وابستگی به داروهای مسکن | بلوک عصبی میتواند نیاز به مصرف داروهای مسکن قوی را کاهش دهد و عوارض جانبی آنها را حذف کند. |
عوارض جانبی کمتر | برخلاف روشهایی مانند اوپیوئیدها که ممکن است باعث وابستگی شوند، این روش عوارض کمتری داشته و برای بسیاری از بیماران گزینهای ایمن است. |
- کاهش موثر درد: این روش بهویژه برای افرادی که از دردهای مزمن رنج میبرند، به کاهش سریع و پایدار درد کمک میکند.
- بهبود کیفیت زندگی: با کاهش درد، بیماران میتوانند فعالیتهای روزانه خود را بهراحتی انجام دهند.
- عوارض جانبی کمتر: برخلاف درمانهایی مانند اوپیوئیدها، بلوک عصبی معمولاً با عوارض کمتری همراه است و گزینهای ایمنتر محسوب میشود.
بلوک عصبی سمپاتیک چیست؟
بلوک عصبی سمپاتیک یک تکنیک درمانی است که در آن، با تزریق مواد بیحسی به اعصاب سمپاتیک، مسیر انتقال درد قطع میشود. این روش عمدتاً برای موارد زیر به کار میرود:
- تسکین دردهای شدید و مداوم
- کاهش التهاب و بهبود عملکرد نواحی آسیبدیده
- جلوگیری از ارسال سیگنالهای درد به مغز
این تکنیک اغلب در بیماران مبتلا به دردهای مزمن و ناتوانکننده، که سایر درمانها اثرگذاری کافی نداشتهاند، استفاده میشود. بهترین مرکز بلوک عصبی در تهران، کلینیک درد دکتر ثقفی نیا است.
معایب و محدودیتهای بلوک عصبی
- نیاز به تخصص بالا: اجرای صحیح این روش نیازمند پزشکان متخصص و ماهر است.
- اثر موقتی: در بسیاری از موارد، تاثیر بلوک عصبی موقتی است و ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد.
- عوارض احتمالی: احتمال عوارضی مانند عفونت، خونریزی یا آسیب به عصب وجود دارد، هرچند این موارد نادر هستند.
کاربردهای بلاک عصبی
بلاک عصبی میتواند برای انواع دردها مورد استفاده قرار گیرد:
- دردهای مزمن و طولانیمدت
- دردهای ناشی از جراحی
- دردهای حاد و شدید
- دردهای کوتاهمدت
چه دردهایی با استفاده از بلوک عصبی قابل درمان است؟
دستهبندی درد | انواع درد قابل کنترل |
---|---|
دردهای مزمن | درد مزمن کمر، درد مزمن گردن، فیبرومیالژیا، درد ناشی از آرتروز، درد ناشی از دیسک کمر یا گردن، اسپوندیلوز |
دردهای عصبی | نورالژی سهقلو، نورالژی پس از هرپس، سندرم درد منطقهای پیچیده، نوروپاتی دیابتی، درد سیاتیک |
دردهای ناشی از آسیب یا جراحی | درد پس از جراحی، درد ناشی از آسیبهای ورزشی، درد فانتوم، درد ناشی از شکستگی استخوان |
دردهای ناشی از سرطان | دردهای ناشی از متاستاز استخوانی، دردهای ناشی از تومورهای فشاری، درد ناشی از شیمیدرمانی یا رادیوتراپی |
دردهای عضلانی-اسکلتی | درد شانه و بازو، درد لگن و ران، درد زانو، سندرم درد میوفاسیال |
دردهای مرتبط با مشکلات گوارشی و لگنی | درد ناشی از سندرم روده تحریکپذیر، دردهای لگنی مزمن، درد ناشی از اندومتریوز |
دردهای سر و صورت | سردردهای میگرنی، سردردهای خوشهای، سردردهای تنشی، درد فکی-صورتی |
دردهای حاد | دردهای حاد پس از تصادف، دردهای ناشی از زایمان، دردهای حاد بعد از جراحی |
سایر موارد خاص | درد ناشی از اسپاسمهای عضلانی، درد ناشی از زونا، درد ناشی از بیماریهای خودایمنی |
انواع بلوکهای عصبی به تفکیک محل انجام
نوع بلوک عصبی | توضیحات |
---|---|
بلوک عصبی اندام فوقانی (شبکه بازویی) |
|
بلوکهای عصبی صورت |
|
بلوکهای عصبی گردن و کمر |
|
بلوکهای عصبی قفسه سینه و شکم |
|
بلوک عصبی اندام تحتانی |
|
بلوکهای عصبی غیرجراحی |
|
بلوکهای عصب جراحی |
|
بلوکهای عصبی با توجه به ناحیه درد و شرایط بیمار به انواع مختلفی تقسیم میشوند. در ادامه به بررسی انواع بلوکهای عصبی پرداخته شده است:
۱. بلوک عصبی اندام فوقانی (شبکه بازویی)
این نوع بلوکها برای دردهای ناحیه بازو و شانه به کار میروند:
- اینتراسکالن: مناسب برای شانه، ترقوه یا بازو.
- سوپراکلاویکولار: مخصوص دردهای بازو.
- اینفراکلاویکولار: مناسب برای آرنج و پایینتر از آن.
۲. بلوکهای عصبی صورت
این بلوکها برای کاهش درد در ناحیه صورت و سر مورد استفاده قرار میگیرند:
- بلوک سهقلو: برای دردهای عمومی صورت.
- بلوک افتالمیک یا چشمی: برای پلکها و پوست سر.
- بلوک سوپرا اوربیتال: جهت تسکین درد پیشانی.
- بلوک فک بالا و اسفنوپالاتین: برای دردهای بینی و کام. مطالعه بیشتر در : درد عصب سه قلو صورت
۳. بلوکهای عصبی گردن و کمر
این بلوکها برای مدیریت درد در ناحیه گردن و کمر کاربرد دارند:
- سرویکال اپیدورال: مناسب گردن.
- اپیدورال قفسه سینه: برای قسمت بالای کمر و دندهها.
- اپیدورال لامبر: جهت تسکین درد کمر و باسن.
۴. بلوکهای عصبی قفسه سینه و شکم
این نوع بلوکها برای دردهای قفسه سینه و شکم مورد استفاده قرار میگیرند:
- پاراورتبرال: برای دردهای سینه و شکم.
- بین دندهای: جهت کاهش درد در دندهها و ناحیه سینه.
- بلوک عصبی پایین شکم: برای دردهای ناحیه شکم.
۵. بلوک عصبی اندام تحتانی
این بلوکها برای دردهای ناحیه لگن، ران و پا استفاده میشوند:
- شبکه هیپوگاستریک: برای دردهای ناحیه لگن.
- شبکه لامبر: جهت جلوی ساق، ران و زانو.
- فمورال: برای کل جلوی ران، زانو و لگن، مناسب برای جراحیهایی مانند تعویض مفصل زانو.
- عصب سیاتیک: برای پشت پا، ساق و مچ پا، شامل بلوک عصبی پوپلیتائال برای زیر زانو.
۶. بلوکهای عصبی غیرجراحی
این بلوکها برای مواردی که جراحی نیاز نیست، استفاده میشوند:
- اپیدورال: تزریق دارو در خارج از نخاع، معمولاً برای بیدردی زایمان طبیعی.
- بیحسی نخاعی (اسپاینال): تزریق دارو به مایع اطراف نخاع.
- محیطی: تزریق دارو در اطراف عصب منجر به درد.
۷. بلوکهای عصب جراحی
این نوع بلوکها معمولاً در موارد خاص جراحی یا درمان درد مزمن به کار میروند:
- بلوک سمپاتیک: برای مسدود کردن درد در یک ناحیه خاص بدن و حتی درمان تعریق بیش از حد.
- نورکتومی: حذف عصب آسیبدیده در موارد درد مزمن غیرقابل درمان.
- ریزوتومی: حذف ریشه عصبی برای درمان بیماریهایی مانند فلج مغزی اسپاستیک.
انتخاب نوع بلوک عصبی بسته به محل درد و شرایط بیمار توسط پزشک تعیین میشود. این روشها امکان تسکین درد را در کوتاهترین زمان ممکن فراهم کرده و اغلب جایگزینی موثر برای درمانهای دارویی یا جراحی هستند.
بلوک عصبی و ملاحظات در شرایط خاص
بلوک عصبی (Nerve Block) یک روش بیحسی یا بیدردی موضعی است که با تزریق داروی بیحسی در نزدیکی عصب یا شبکههای عصبی، انتقال سیگنالهای درد به مغز را مهار میکند. این روش برای جراحی، کنترل درد مزمن و برخی روشهای تشخیصی و درمانی بهکار میرود. با این حال، در برخی گروههای جمعیتی و بیماران خاص نیازمند احتیاطهای ویژه است.
گروه جمعیتی/شرایط خاص | توضیحات |
---|---|
بیماران با بیماریهای زمینهای |
|
زنان باردار |
|
افراد مسن |
|
بیماران با اختلالات خاص |
|
بلوک عصبی میتواند جایگزینی ایمن و موثر برای بیهوشی عمومی یا روشهای پرخطر دیگر باشد. با این حال، در بیماران خاص مانند زنان باردار، سالمندان و افرادی با بیماریهای زمینهای، رعایت احتیاطهای ویژه و نظارت دقیق متخصصان اهمیت زیادی دارد.
تفاوت بلوک عصبی با سایر روشهای درمانی
بلوک عصبی یکی از روشهای تخصصی در مدیریت درد است که ویژگیهای منحصربهفردی دارد و از جهات مختلف با سایر درمانها متفاوت است.
۱. درمان با اوپیوئیدها
اوپیوئیدها به عنوان مسکنهای قوی تجویز میشوند اما:
- وابستگی و اعتیاد به آنها چالش بزرگی است.
- عوارض جانبی شدید باعث محدودیت در مصرف طولانیمدت میشود. بلوک عصبی بدون این عوارض، گزینهای ایمنتر برای کاهش درد مزمن است.
۲. تزریقات موضعی
تزریقات موضعی معمولاً تسکین کوتاهمدت فراهم میکنند. اما:
- اثرگذاری کوتاهمدت دارند.
- برای تسکین طولانیمدت، بلوک عصبی گزینه بهتری است.
۳. فیزیوتراپی و توانبخشی
فیزیوتراپی اغلب به عنوان یک روش تکمیلی استفاده میشود. ترکیب فیزیوتراپی با بلوک عصبی:
- میتواند نتایج درمانی را بهبود بخشد.
- به بازگشت عملکرد طبیعی بیمار کمک میکند.
بهترین کلینیک بلوک عصبی در تهران
بدون شک بهترین کلینیک فوق تخصصی درد که، بلاک عصبی را انجام می دهد، کلینیک دکتر ثقفی نیا، فوق تخصص درد است. علت این موضوع درصد بالای موفقیت در روش های کنترل درد، دقت در تشخیص و انجام کلیه روش ها با استفاده از پیشرفته ترین دستگاه های هدایت کننده مانند دستگاه سونوگرافی و c-arm است.
چرا کلینیک درد دکتر مسعود ثقفی نیا؟
کلینیک فوق تخصصی درد در تهران، تحت مدیریت دکتر مسعود ثقفی نیا، فلوشیپ تخصصی کنترل درد، خدمات پیشرفتهای در زمینه بلوک عصبی و مدیریت دردهای مزمن ارائه میدهد.
دکتر ثقفی نیا با بهرهگیری از تکنیکهای نوین و تخصصی، به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک میکند.
آدرس: تهران، جردن، نرسیده به پل میرداماد، خیابان قبادیان غربی، پلاک ۹، واحد ۱، کلینیک درد
شماره تماس: ۰۹۰۵۱۱۸۶۶۴۳
توصیههایی قبل و بعد از بلوک عصبی
قبل از انجام بلوک عصبی
- از مصرف داروهای رقیقکننده خون (مانند آسپرین) حداقل ۴۸ ساعت قبل اجتناب کنید.
- پزشک خود را از داروها و حساسیتهای خاص مطلع کنید.
- اطمینان حاصل کنید که سوابق پزشکی شما به طور کامل در اختیار پزشک قرار گیرد.
بعد از انجام بلوک عصبی
- از رانندگی و کارهای سنگین در روز تزریق اجتناب کنید.
- در صورت تجربه درد غیرعادی یا علائم جانبی مانند تب و تورم، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- برنامه درمانی و جلسات پیگیری را طبق دستور پزشک ادامه دهید.
سوالات متداول درباره بلوک عصبی
- آیا بلوک عصبی دردناک است؟
تزریق ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند، اما اغلب بیماران این روش را به دلیل تسکین سریع درد انتخاب میکنند. - چه مدت زمان تاثیر بلوک عصبی باقی میماند؟
اثرات این روش معمولاً موقتی است و بسته به شرایط بیمار ممکن است بین چند هفته تا چند ماه دوام داشته باشد. - آیا برای همه بیماران قابل انجام است؟
پزشک متخصص پس از بررسی وضعیت بیمار و سابقه پزشکی، تصمیم میگیرد که این روش مناسب است یا خیر. - سوال: بلوک عصبی چیست؟
جواب: بلوک عصبی روشی است که طی آن با تزریق داروی بیحسکننده در نزدیکی یک عصب یا مجموعه عصب، انتقال سیگنالهای درد به مغز مهار میشود. این کار موجب کاهش یا حذف احساس درد در ناحیه مورد نظر میگردد. - سوال: آیا افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای مانند دیابت، فشار خون بالا یا بیماریهای قلبی میتوانند بلوک عصبی انجام دهند؟
جواب: بله، اما قبل از انجام بلوک عصبی باید با پزشک خود مشورت کنند. پزشک شرایط قلبی-عروقی، سطح قند خون و فشار خون را بررسی و میزان ریسک و فواید را سنجش میکند تا ایمنی روش تضمین شود. - سوال: چرا مشورت با پزشک برای افراد دارای بیماریهای زمینهای ضروری است؟
جواب: زیرا وضعیت سلامت عمومی این بیماران، داروهای مصرفی و کنترل بیماری زمینهای میتواند در نحوه واکنش بدن به داروهای بیحسکننده و میزان ایمنی بلوک عصبی تأثیرگذار باشد. - سوال: آیا زنان باردار میتوانند از بلوک عصبی استفاده کنند؟
جواب: به طور کلی توصیه نمیشود. داروهای بیحسی و شرایط فیزیولوژیک بارداری ممکن است روی مادر و جنین تأثیر بگذارد. تنها در موارد خاص و با صلاحدید پزشک متخصص میتوان این روش را برای زنان باردار در نظر گرفت. - سوال: بلوک عصبی برای افراد مسن چقدر ایمن است؟
جواب: بلوک عصبی برای سالمندان عموماً ایمن است و گاهی جایگزین مناسبی برای بیهوشی عمومی محسوب میشود. با این حال، باید توسط متخصص باتجربه انجام شود تا خطرات احتمالی به حداقل برسد. - سوال: چه نکاتی در بلوک عصبی برای افراد مسن اهمیت دارد؟
جواب: در افراد مسن، حساسیت به داروها بیشتر است و باید دوز داروهای بیحسکننده با دقت تنظیم شود. همچنین، پایش دقیق علائم حیاتی و انجام بلوک با راهنمایی سونوگرافی توسط پزشک مجرب، اهمیت ویژه دارد. - سوال: آیا بیماران دارای اختلالات انعقادی یا مصرفکننده داروهای ضدانعقاد میتوانند بلوک عصبی انجام دهند؟
جواب: در این موارد، خطر خونریزی و هماتوم افزایش مییابد. پیش از انجام بلوک، پزشک میزان انعقاد خون را بررسی و در صورت نیاز مصرف داروهای ضدانعقاد را به طور موقت تغییر میدهد تا ریسک خونریزی کاهش یابد. - سوال: در بیماران مبتلا به نارسایی کبدی یا کلیوی چه ملاحظاتی وجود دارد؟
جواب: در این افراد، متابولیسم و دفع داروهای بیحسی ممکن است با مشکل مواجه شود. پزشک با انتخاب داروهای مناسب و تنظیم دوز آن، و همچنین پایش دقیق وضعیت بیمار، ایمنی بلوک عصبی را تضمین میکند. - سوال: آیا افرادی که دچار اختلالات عصبی زمینهای (مثل نوروپاتی) هستند، میتوانند بلوک عصبی بگیرند؟
جواب: بله، اما باید با احتیاط انجام شود. در این بیماران، خطر تشدید علائم عصبی وجود دارد. پزشک با هدایت سونوگرافی و انتخاب داروی مناسب سعی میکند از آسیب بیشتر به اعصاب جلوگیری کند. - سوال: آیا بلوک عصبی در موارد دردهای سرطانی یا دردهای مزمن کاربرد دارد؟
جواب: بله، بلوک عصبی میتواند در کنترل دردهای شدید سرطانی یا مزمن بسیار مؤثر باشد. اما نیازمند ارزیابی دقیق بیمار، نوع درد، میزان پاسخ به داروهای ضد درد، و هماهنگی با سایر روشهای تسکین درد است. - سوال: آیا در بلوک عصبی از دستگاههای راهنما مانند سونوگرافی استفاده میشود؟
جواب: بله. استفاده از سونوگرافی یا فلوروسکوپی در بسیاری از موارد کمک میکند تا پزشک محل دقیق تزریق را شناسایی کرده و با کمترین خطا داروی بیحسی را در نزدیکی عصب هدف تزریق نماید. این کار باعث افزایش دقت، کارایی و کاهش عوارض احتمالی میشود. - سوال: عوارض احتمالی بلوک عصبی چیست؟
جواب: عوارض به ندرت رخ میدهند، اما میتوانند شامل خونریزی محل تزریق، عفونت، آسیب عصب، واکنشهای حساسیتی به داروی بیحسکننده، افت فشار خون یا در موارد نادر، اختلالات موقت در عملکرد حرکتی یا حسی باشد. - سوال: آیا نوع داروی بیحسی در شرایط بیماریهای خاص تفاوت دارد؟
جواب: بله، پزشک بر اساس وضعیت بیمار، نوع بیماری، حساسیتهای دارویی، عملکرد کبد و کلیه، و مصرف داروهای دیگر، نوع و دوز داروی بیحسکننده را انتخاب میکند. در برخی شرایط، داروهایی با نیمه عمر کوتاهتر یا سمیّت کمتر ترجیح داده میشود. - سوال: اگر بیمار قبلاً تجربه بدی از بلوک عصبی داشته باشد، چه باید کرد؟
جواب: بیمار باید موضوع را با پزشک یا متخصص بیهوشی مطرح کند. پزشک ممکن است روشهای جایگزین را بررسی یا نوع دیگری از بلوک عصبی، داروی متفاوت یا راهنمایی تصویری دقیقتر را پیشنهاد دهد تا تجربهای ایمنتر و راحتتر فراهم شود. - سوال: چگونه میتوان از ایمنی بلوک عصبی در افراد دارای بیماری زمینهای اطمینان حاصل کرد؟
جواب: با انجام آزمایشهای لازم (کنترل قند خون، فشار خون، تستهای انعقادی)، بررسی دقیق پرونده پزشکی و داروهای بیمار، همکاری متخصصان قلب، بیهوشی و دیگر تخصصها، استفاده از تجهیزات مانیتورینگ حین بلوک و پایش علائم حیاتی بعد از تزریق، ایمنی تا حد زیادی تضمین میشود. - سوال: آیا پس از انجام بلوک عصبی، نیاز به مراقبت خاصی است؟
جواب: بله، بیماران معمولاً نیاز به استراحت نسبی دارند و باید از دستورات پزشک پیروی کنند. ممکن است پزشک توصیه کند در روزهای اولیه از انجام فعالیتهای سنگین خودداری شود. همچنین، مشاهده محل تزریق از نظر خونریزی، تورم یا درد غیرمعمول و اطلاع به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک اهمیت دارد. - سوال: نقش بلوک عصبی در توانبخشی و فیزیوتراپی چیست؟
جواب: بلوک عصبی میتواند درد بیمار را کاهش داده و امکان انجام حرکات توانبخشی و فیزیوتراپی را با درد کمتر فراهم کند. این کار به بهبود عملکرد و سرعت بازگشت بیمار به فعالیتهای روزمره کمک میکند. - سوال: آیا مدت زمان اثر بلوک عصبی در افراد مختلف متفاوت است؟
جواب: بله. مدت زمان اثر به عوامل متعددی از جمله نوع داروی بیحسی، دوز مصرفی، محل تزریق، شرایط بیمار و حساسیت فردی بستگی دارد. برخی بلوکها ممکن است چند ساعت دوام داشته باشند، در حالی که برخی دیگر تا چند روز اثر ضد درد دارند. - سوال: آیا بلوک عصبی فقط برای جراحیها استفاده میشود؟
جواب: خیر. اگرچه بلوک عصبی در جراحیهای منطقهای کاربرد فراوانی دارد، اما برای کنترل دردهای مزمن، دردهای سرطانی، و حتی تشخیص برخی دردهای مبهم نیز از آن استفاده میشود. این روش میتواند در مدیریت درد پس از عمل، تسکین درد مفاصل، یا دردهای عصبی مزمن موثر باشد.